تبلیغات
مــاه ولــاء

مــاه ولــاء
قالب وبلاگ
آیه مباهله دلیل امامت امام علی علیه السلام
«شیخ مفید» بعد از نقل واقعه مباهله می ‏گوید: «در آیه مباهله امیرالمؤمنین «نفس» رسول ‏خدا (صلی الله علیه واله) شمرده شده است و این کاشف از آن است که علی(علیه السلام) به آخرین حد فضیلت رسیده است و با پیامبر (صلی الله علیه واله) در عصمت از گناهان و در همه کمالات دیگر مساوی است و خداوند او و فرزندان خردسال و همسرش را برای پیغمبر (صلی الله علیه واله) به ‏منزله حجت و برهانی برای دین قرار داده است.» (1)

و همو در جای دیگر می‏ گوید: «در تفضیل امیرالمؤمنین گروه‌های مختلف شیعه هم‌ رأی نیستند. شیعیان دوازده امامی نیز در این باره اختلاف دارند. بیشتر متکلمان آن‌ها گویند "قطعا و یقینا پیامبران از
علی(علیه السلام) برترند." محدثین و اهل نقد و ژرف‏اندیشان در روایات و گروهی از متکلمان و اصحاب مناظره گویند: "البته علی از همه انسان‌ها به ‏جز حضرت محمد (صلی الله علیه واله) برتر است" و گروه کوچکی توقف کرده ‏اند و گویند: "نمی‏دانیم علی از پیامبران بالاتر یا پایین ‏تر و یا مساوی با آن‌هاست ولی این را می ‏دانیم که حضرت محمد (صلی الله علیه واله) از علی‏ (علیه السلام) برتر است." گروهی دیگر از ایشان نیز گویند: "امیرالمؤمنین از همه انسان‌ها برتر است به ‏جز پیامبران اولوالعزم."»



سپس «شیخ مفید» در اثبات برتری امام
علی(علیه السلام) بر همگان به‏ جز رسول ‏خدا (صلی الله علیه واله)، چند استدلال ذکر می‏کند و پیش از هر دلیل دیگری به سراغ آیه مباهله «فمن حاجک فیه من بعد ما جاءک من العلم فقل تعالوا ندع ابنائنا و ابنائکم و نسائنا و نسائکم و انفسنا و انفسکم ثم نبتهل فنجعل لعنةالله علی الکاذبین» (ال عمران: 61) می ‏رود و می‏ گوید: «این آیه می ‏فهماند که علی‏ (علیه السلام) به ‏منزله جان رسول‏ خداست و می‏دانیم که رسول‏ خدا (صلی الله علیه واله) در میان همه انسان‌ها افضل است (پس علی افضل از همه انسان‌ها به ‏جز رسول ‏خداست.) در این آیه «ابنائنا» بر حسن و حسین‏ ـ علیهم ا السلام ـ صدق می‏کند و منظور از «نساءنا»، فاطمه زهرا (س) و مقصود از «انفسنا»، علی‏ (علیه السلام) است و منظور از «نفس» چیزی همانند خون و هوا که قوام پیکره مادی انسان بدان می‏باشد، نیست و مراد از «انفسنا»، رسول‏خدا نیست؛ چرا که درست نیست انسان به سوی خود، نفس خود را فراخواند بلکه مراد کسی است که در عزت، کرامت، محبت، ریاست، ایثار، بزرگی و جلالت در نزد خداوند سبحان جایگاهی چون رسول‏ خدا (صلی الله علیه واله) داشته باشد و اگر هیچ دلیل دیگری وجود نمی‏داشت که حاکی از برتری پیامبر بر علی(علیه السلام) باشد. همین آیه دلالت بر تساوی آن‌ها هم در فضیلت و هم در مرتبه می‏کرد اما دلایل دیگری موجود است که پیامبر را از این تساوی خارج می ‏کند آنگاه برتری علی بر سایر افراد بشر به مقتضای این مسأله باقی می‏ ماند.» (2)

«شیخ طوسی» در ذیل آیه مباهله گفته است: «این آیه به نظر اصحاب ما از دو جهت بر برتری علی‏ (ع) دلالت دارد: اول آن که مباهله برای آشکار شدن حق در برابر باطل است و این جز با افرادی تحقق نمی‏ پذیرد که نزد خدا افضل و صحت عقیده آن‌ها آشکار شده باشد و خود مأمون ‏الباطن باشند و جهت دوم آن‌که در این آیه، جان علی، مثل جان رسول‏ خدا (صلی الله علیه واله) شمرده شده است.»

ایشان از «ابوبکر رازی» معروف به «جصاص» نقل می‏ کند: «آیه مذکور دلالت دارد که حسن و حسین، دو پسر رسول ‏خدا (صلی الله علیه واله) هستند و پسر دختر در واقع پسر انسان است و نیز از «ابن ابی‏علان» نقل می‏کند: "این آیه دلالت دارد که حسن و حسین در آن زمان مکلف بودند؛ زیرا مباهله جز با بالغین جایز نیست."»

«شیخ طوسی» تصریح می‏کند: «مراد از «انفسنا» در آیه مباهله رسول‏ خدا (صلی الله علیه واله) نیست؛ زیرا شخص خود را دعوت نمی‏کند. با این حال ایشان در تفسیر آیه مذکور گویا اشکال خود را از یاد برده و فرموده است که مراد از «انفسنا»، نفس رسول‏ خدا و نفس
علی‏ (ع) است»البته این سخن مخالف نظر مشهور علمای شیعه است و بیشتر با نظر مفسران اهل سنت (3) توافق دارد و ظاهرا مبنای این سخن شیخ روایتی از امام باقر (علیه السلام) است.«شیخ طبرسی» علاوه بر نقل مطالب فوق از «شیخ طوسی» اضافه می‏کند: «مراد از «انفسنا» نمی‏تواند پیامبر (صلی الله علیه واله) باشد بلکه خصوص علی (‏علیه السلام) مراد است؛ زیرا پیامبر داعی است و داعی غیر از مدعو است.» (4)

رسول‏ خدا برخلاف انتظار، همه خویشان و اصحاب خویش را برای مباهله جمع نکرد و تنها آن چهار تن را با خود آورد و این خود نشان می ‏دهد که سایر مردم در مرتبه آن‌ها نیستند و در قرب الی ‏الله به پایه آنان نمی ‏رسند و ثانیا مساوات
علی‏ (ع) با پیامبر خدا (صلی الله علیه واله) به معنای مساوات در درجه است نه در نبوت.
 

«علامه حلی» در بیان افضلیت
علی‏ (ع) نسبت به صحابه به وجوهی چند استدلال کرده است و از جمله آن‌ها، آیه مباهله است. ایشان گوید: «مفسران اتفاق دارند که مراد از «ابنائنا و نسائنا و انفسنا» در آیه شریفه، حسن و حسین و زهرا و علی (‏علیه السلام) هستند و مراد از «انفس» خصوص علی‏ (ع) است و چون نفس علی و نفس رسول‏ خدا (صلی الله علیه واله) یکی نمی‏ تواند باشد پس چیزی نمی‏ ماند جز آن که بگوییم مراد مساوات آن دو است و رسول ‏خدا (صلی الله علیه واله) افضل از همه مردم است پس همین‌طور علی‏ (ع) » (5).

«قاضی نورالله شوشتری» در ذیل آیه مباهله فرموده است: «خداوند
علی‏ (ع) را نفس محمد (صلی الله علیه واله) قرار داده است و مراد از آن مساوات است و کسی که اکمل و اولی بالتصرف است (یعنی شخص رسول‏ خدا که در غدیر خم از مردم اعتراف گرفت که «الست اولی بالمؤمنین من انفسهم») مساوی او نیز اکمل و اولی بالتصرف است. (6) و این بهترین دلیل بر علو مرتبه علی‏ (ع) است و چه فضیلت از این بالاتر که خدا پیامبر خویش را مأمور ساخته که در دعا به وجود علی (‏علیه السلام) استعانت جوید و بدو متوسل شود از این رو در آیه مباهله تعبیر به «نبتهل» شده است. اگر بگویند مراد از «انفس» در اینجا مردان هستند که آن به معنای رسول‏ خدا و علی ـ ‏علیه السلام ـ است و نمی‏توان گفت تعبیر «انفسنا» نشان مساوات علی‏ (ع) با پیامبر خداست؛ زیرا از ضررویات دین است که هیچ فردی نمی‏تواند همتا و مساوی پیامبر خدا باشد و هرکس چنین ادعایی کند از دین خارج است. محمد (صلی الله علیه واله) پیامبر مرسل و خاتم انبیا و بالاترین پیامبر اولی‏العزم بود و این صفات همه در علی‏ (ع) مفقود است. آری آیه مباهله فضیلت بزرگی برای علی‏علیه السلام محسوب می‏شود ولی دلالت بر امامت او ندارد.

در پاسخ گوییم رسول‏ خدا برخلاف انتظار، همه خویشان و اصحاب خویش را برای مباهله جمع نکرد و تنها آن چهار تن را با خود آورد و این خود نشان می‏ دهد که سایر مردم در مرتبه آن‌ها نیستند و در قرب الی ‏الله به پایه آنان نمی‏رسند و ثانیا مساوات
علی‏ (ع) با پیامبر خدا (صلی الله علیه واله) به معنای مساوات در درجه است نه در نبوت. شکی نیست که شمرده شدن علی‏ (ع) به منزله نفس رسول‏ خدا (صلی الله علیه واله) به معنای اتحاد آن دو به حقیقت نیست بلکه مراد، مساوات در اموری است که مساوات در آن‌ها ممکن است؛ یعنی فضائل و کمالات؛ زیرا این معنا نزدیکترین معانی به معنای حقیقی است و می‏دانیم که رسول ‏خدا (صلی الله علیه واله) افضل از همه مردم است پس مساوی او نیز افضل خواهد بود.

و نیز می ‏توان گفت که مراد از مساوات
علی‏ (ع) با پیامبر مساوات در صفات نفسانی است و نبوت از صفات ذاتی و نفسانی نیست بلکه به معنای آن است که شخص خاصی مخاطب به خطاب نبوت گردد. ولی اگر نبوت را از صفات ذاتی و نفسانی به شمار آورید که مخاطب به تبلیغ گردیدن ناشی از آن است هیچ اشکالی ندارد که این صفت و این درجه برای امیرالمؤمنین نیز حاصل باشد نهایت آن که خصوصیت خاتمیت پیامبر اسلام مانع از آن است که علی‏علیه السلام نیز بدان شکل مخصوص مخاطب به خطاب تبلیغ گردد و اسم پیامبر شرعا بر او اطلاق گردد. و اتفاقا این سخنی است که دورتر از سخن اهل سنت نیست که نقل کرده‏اند پیامبر خدا در شأن ابوبکر فرمود «انا و ابوبکر کفرسی رهان» (7) و در شأن عمر فرمود «لو کان بعدی نبی لکان عمربن الخطاب».

نکته دیگر آن که گرچه آیه مذکور به صراحت دلالت بر امامت
علی‏ (ع) ندارد ولی دلالت بر عصمت و افضلیت او دارد و عصمت و افضلیت از شرایط و لوازم امامت است.


منابع :
1. الارشاد، ج 1، ص 227
2. شیخ مفید، رساله تفضیل امیرالمؤمنین، ص 35

3. مانند بغوی در معالم التنزیل، ج 1، ص 480
4. شیخ طبرسی، مجمع‏البیان، ذیل آیه مباهله.
5. علامه حلی، کشف‏المراد، ص .385
6. این سخن به عینه از علامه حلی در نهج‏الحق و کشف‏الصدق، ص 177 صادر شده است.
7. در لغت عرب این مثال را برای دو کس می‏زنند که موازی و همردیف یکدیگر هستند مانند دو اسبی که در عرض یکدیگر گاری را می‏کشند.

درباره وبلاگ


آبی تر از آسمان بود و پاک تر از باران .دستش را به آسمان می برد و ستاره ها را در سفره خالی ما می نشاند . بهار را به تساوی تقسیم می کرد و سهم خود را به آنکه محتاج تر بود می بخشید.کبوتر از دست او دانه می چید و ماه از روی او روشنی می گرفت . نخل تنهایی اش را می شناخت . چاه زمزمه اش را می شنید و غدیر آن آبگیر زخمی حیران بردباری اش بود .غم و غریبی و غربت ، اشک و آه او را همدم می شدند و از کوفه تا کربلا عشق بود که می کاشتند . نماز به تلاوت او می بالید و او به تلاوت نماز . اخمهایش را باز می کرد و آدم شعر بهشت را می سرود . او ساده بود به رنگ صبح و مرد بود به رنگ خدا. آری او علی ، ماه ولاء بود .

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
آخرین بروز رسانی :